یادداشت زیر را همکار ارجمندم جناب دکتر صادقی مرحمت فرموده اند. دکتر صادقی در گویش‌شناسی به‌ویژه گویش‌های خراسانی صاحب نظر است. با سپاس و اجازت از ایشان، عین یادداشت ایشان را جهت استفاده دوستان حیتانشین تقدیم می کنم:

به نام خدا

جناب آقاي دکتر فتوحي

با سلام و ادب؛

  نوشتة شما ” رودمَعْجَن يا رودماهجان؟ ” را خواندم و بهره فراوان بردم. در عين حال مطالبي نيز به ذهنم رسيد که آن­ها را با شما در ميان مي­گذارم. به نظر مي­رسد رُذمهجن, رُدمهجن, روذمهجن, رودمهجن, روي­ مهجن و تلفظ­هاي احتمالي ديگري نظير رودمهزن, رودمهژن و… صورت­هاي آوايي مختلف يک واژه ­اند و همانطور که بيان فرموده ­ايد رودمعجن صورت نوشتاري نادرستي از تلفظ گويشي رودمهجن.

   در جزء آغازي(رُذ/ روذ/ رود/ رُد/ روي) ذ واجگونة د است (نک.دکتر محسن ابوالقاسمي, دستور تاريخي زبان فارسي, (تهران: انتشارات سمت,1385).ص 21) . نيز بسنجيد با فرود/ فروذ, گنبد/ گنبذ, يادگار/ يازگار[ياذگار]. در بين اين صورت­ها به ظاهر رُذ به سبب داشتن واو مجهول کهن­ترين است. ابدال ي و د  به يکديگر, در ساير گويش­هاي ايراني و حتي فارسي گفتاري: همسايه/ همساده هم ديده مي­شود. در تفسير شنقشي نيز يک يا دو بار به جاي بيوسيدن از بدوسيدن استفاده شده است.

در مورد جزء دوّم :

   1- اين احتمال وجود دارد که «رودمهجن» با «رودتجن» در پيوند باشد در اين صورت شايد بتوان گفت: مهجن ترکيبي است از maha (بزرگ) + tajan که گروه مياني آن به قاعدة زباني حذف شده است. اين نوع حذف در قرآن قدس هم ديده مي­شود: تنزم= نزم ؛ سرتنگون= سرنگون. («تجن در فارسي به عنوان نام خاص بر چند رودخانه اطلاق شده است که مشهورترين آن­ها همان رود تجن در شمال ايران است. واژه مشتقي است از ريشه باستاني vtak: «دويدن, تاختن» که در اوستا بارها براي جريان آب نيز به کار رفته است. بنابراين اشتقاق واژه تجن چنين است:

 tazan,tajan فارسي ميانه tak/tač + ana>tacana » (نک. دکتر محمّدتقي راشدمحصّل,«دربارة اشتقاق چند واژه». فصلنامة دانشكده ادبيات مشهد، سال 23، (پياپي 1و2), بهار و تابستان1369 . صص 273-280)

2-  ممکن است «مهجن» با ماهي در پيوند باشد. براي اين امکان ، نظر شما را به صورت آوايي ماهي در جوکي ده­گري چالوس mâhičama  جلب مي­نمايد.  (نک.دکتر صادق کيا, واژه­نامة شصت و هفت گويش ايراني, (تهران: پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي,1390).ص 746). [براي ابدال m به n در جايگاه پاياني بسنجيد پسين(= عصر) را با / پسيم].

3- همانطور که فرموده­ ايد اين امکان نيز وجود دارد که «مهجن» با «ماه» پيوند داشته باشد براي اين امکان نظر شما را به صورت آوايي ماه در گويش جوکي­يخکش از توابع شهرستان بهشهر mâhčam جلب مي­نمايد (نک.همان,745). در پايان يادآوري دو نکتة ديگر لازم است:

نکته1. بين گويش­ هاي زنده خراسان و  جوکي يخکش و جوکي ده­گري چالوس اشتراکات زباني وجود دارد, از آن جمله است:

 نکته2. با نگاه به تابلوهاي نصب شده در جاده‌­هاي خراسان, شواهد ديگري براي اين گونه تصحيف­هاي ناروا به چشم مي­خورد, از آن جمله است: رضو به جاي رزو (= رزان), سينيدر به جاي سِنيدر, اردِکول به جاي اردَکول و…  متاسفانه با گذشت زمان اين صورت­هاي نادرست جاي تلفظ­هاي اصيل را مي­گيرد و به احتمال, آيندگاني که خواسته باشند بر پاية نام­‌جاي­ها دربارة پيشينه و نحوة تکوين زبان فارسي تحقيق کنند کار سختي در پيش رو خواهند داشت. در فارسي ادبي و واژه ­نامه­ هاي فارسي اوضاع از اين هم بدتر است. گوشه­اي از واقعيّتِ تلخ همان چيزي است که خودتان فرموده ­ايد:«فردوسي: الان به خاطر ندارم که کدام قسم تصنيفات مراست و أي قسمٍ ليس مني. ازيراک نسخه‌اي ندارم. فلذا مي‌توانيد از حضرت مستطاب جلالت مآب خالقي المطلق بپرسيد يا از حضرات الدبيرسياقي، امام علي الرواقي والمهندس الجيحوني و ايضاً از کاتبان قديم که در عالم برزخ به جرم دستکاري و الحاق به متون ادبيه در سلاسل عذاب گرفتارند. حقير هم مثل شما تصحيحات و تصحيفات و تعليقات و تحشيه‌­جات و هوامش و  مقالات محققان اخير را تصفح و تورق مي‌کنم. در شک و ريبم که ابوالقاسم فردوسي من بوده باشم».

محسن صادقي محسن­ آباد 2 /11/ 1390