خاکِشیر

 (نام علمی: Descurainia sophia) یا خاکِشی یا شفترک یا خاکشور یا خاکژی ، گیاهی است از تیره صلیبیان به ارتفاع 20 سانتی‌متر الی یک متر که به طور خودرو در باغ‌ها و صحراها می‌روید. دارای برگ‌هایی با بریدگی زیاد و گل‌های زرد روشن از تیره شب‌بو می‌باشد. از نظر تنوع دو نوع دارد؛ یکی تلخ که دانه‌های آن ریز و رنگ‌هایش مایل به سرخی است و گونه دیگر شیرین که دانه‌های آن بزرگ‌تر بوده و رنگش سرخ تیره می‌باشد. هر دو نوع گیاه یاد شده در اغلب نواحی ایران مخصوصاً دامنه‌های جبال البرز و در بیابان‌ها رشد می‌کند. در رودمعجن ما نيز به وفور در باغها و زمينهاي كشاورزي يافت مي شود. در تشت تهروي ،  در سرتينگل ، سر جويهاي آب  تا دلت بخواد خاكشير پيدا ميشه . اما بايد بدوني كي وقت چيدن اين گياه . چون اگه زود جمع كني، رسيده نيست و بدرد نميخوره . اين گياه اول بهار همانند گياهان ديگه سر از خاك بيرون مياره و رشد ميكنه و در اين موقع مي توان از آن به عنوان يك سبزي خوراكي استفاده كرد . به عنوان نمونه اوايل بهار كه خانمهاي روستا ميرن توي زمينها و سبزي دشت جمع مي كنند و ميارن و مثل بوراني اسفناج مي پزند و مصرف مي كنند ، خاكشير هم در بين اين سبزيها ديده ميشه

. كم كم اين گياه رشد مي كنه ، گل ميده ، گلهاي زرد كوچيك ، اين گلها رشد مي كنند و بزرگ ميشن و داخل آنها دانه هاي ريزي كه همان دانه هاي خاكشير مد نظر ماست ، ايجاد و رشد ميكنه .

 اما هنوز هم وقت چيدن اينها نيست . اين دانه ها به مرور زمان از حالت سبز و نارس بودن خارج شده و به حالت رسيده و به رنگ نارنجي در مي آيند. اين هنگام كه تقريبا اوايل تابستان و اواخر تير مي شود، زمان برداشت اين گياه است . آنها را  از خاك جدا كرده و  به آرامي كه دانه هاي آن روي زمين نريزد به روي پارچه منتقل كرده و با فشار دو دست دانها را از گياه جدا ميكنيم .

 1-   خاكشير صدا را باز مي كند .

 2-   از گلها و برگهاي گياه مي توان براي رفع بيماري ناشي از كمبود ويتامين C استفاده كرد.

 3-    زخم‌ها و جراحات را التیام می‌بخشد.

5- دانه‌های خاکشیر اندکی ضدعفونی کننده، ضد کرم و تب بر هستند.

6- تنظیم کننده دستگاه گوارشی بوده و ابتلاء معده را به بیماری‌ها مرتفع می‌سازد.

7- خوردن آن سبب نیکویی رنگ و رخسار می‌گردد. در این صورت خاکشیر را با دو برابر وزن آن، شکر مخلوط کنید و تا ده روز بخورید.

8- گرفتگی ادرار را برطرف می‌سازد و فربه‌کننده است..

9- به عنوان خنک کننده در امراض حصبه و آبله تجویز شده است.

10- اگر با شیر تازه خورده شود، بدن را چاق می‌کند.
11- خاکشیر را بکوبید، شب موقع خوابیدن، کف پا تا مچ را با آن ضماد نمایید، در تسکین و بهبود فشار خون اثر دارد.

12- از دانه‌های خاکشیر به عنوان پادزهر به نحو زیر می‌توان استفاده کرد؛
پنج گرم دانه را شسته و با گلاب یا آب خالص آن قدر بجوشانید تا شکفته شود و بعد آن را نیم‌گرم به مسموم بخورانید. به این صورت، قی آورده و ایجاد تهوع می‌نماید و این عمل را چند مرتبه تکرار کنید تا قی بند آید.

13- بزرگسالان معمولاً دانه خاکشیر را پس از پاک کردن و شستن کامل به مقدار 10 تا 20 گرم در آب خیسانده، صبح ناشتا با آب و عسل مخلوط و برای چند روز متوالی می‌نوشند.
14- برای رفع اسهال ساده کودکان شیرخوار می‌توان مقدار یک قاشق غذاخوری خاکشی پاک کرده را در ظرفی ریخته بر روی آتش ملایم به هم بزنند تا خاکشی بو داده شود و سپس کمی آب و عسل به آن افزوده هر نیم ساعت یک قاشق چای خوری از آن را به کودک بخورانند.

15- براي برطرف كردن جوشهاي صورت كه بعلت خوردن چربي و شيريني زياد ايجاد مي شود بايد جوشانده يك قاشق ترنجبين را با دو قاشق غذاخوري خاكشير مخلوط كرده و هر روز صبح ناشتا بمدت دو هفته آنرا ميل ميل كنيد تا جوشها از بين برود.

 شربت خاکشیر :

یکی از نوشیدنی هایی است که براي فصل تابستان بسيار خوب است و از گرما زدگی جلو گیری میکند و برای رفع عطش روزه داران نيز بسیار مفید است.

مواد لازم:  آب– خاكشير- شكر-گلاب- يخ

 طرز تهیه:

مهمترین نکته ای که هنگام تهیه این شربت باید دقت کرد شستن خاکشیر و ریگ شور کردن آن است . معمولآ در هنگام خرید خاکشیری را انتخاب کنید که کمتر ریگ و خاک داشته باشد تا شستن آن آسان تر باشد.

 برای شستن آب روی خاکشیر ریخته و از دو ظرف که ترجیحآ پلاستیکی باشد متل سطل های کوچک ماست استفاده کنید ظرف پلاستیکی خیلی بهتر شنهای ریز را در کف خود نگه میدارد و سپس چندین بار باکمی صبر و حوصله خاکشیری را که آب روی آن است از ظرفی به ظرف دیگر ریخته و ریگ ته آن را خالی کنید در این فاصله آب روی خاکشیر را نیز تعویض کنید تا کاملآ آب روی آن شفاف و ریگهای آن کاملآ شسته شود.

 وقتی از تمیز بودن خاکشیر اطمینان حاصل کردید شکر و گلاب به مقدار کافی بریزید و در یخچال گذاشته تا خنک شود . چون شستن خاکشیر کمی سخت است میتوانید به مقدار زیاد و غلیظ تهیه کنید و در بطری در دار داخل یخچال نگهداری کنید و هربار با اضافه کردن آب و رقیق کردن شربت به مدت چند روز از آن نوش جان کنید.

خانمها خاکشیر مصرف کنید

 خاکشیر جزو آن دسته از خوراکی هایی است که خوردن آن باعث از بین رفتن عطش و تشنگی می شود ولی جدای از اینها خاکشیر درمان مناسبی برای مشکلات دختران لاغر است چرا که اشتها می آورد و معده را تقویت می کند. از خواص دیگر خاکشیر می توان به موارد زیر اشاره کرد:

با جوش صورت وداع کنید
مخلوط 2 قاشق غذاخوری خاکشیر با عرق شاه‌تره، عرق کاسنی و عرق بیدمشک ترکیب خوبی برای درمان جوش‌های صورت است. برای استفاده از این مخلوط کافی است یک استکان از هر یک از عرق‌های گیاهی شاه‌تره، بیدمشک وکاسنی را با هم مخلوط کرده و آن را با 2 قاشق غذاخوری خاکشیر ترکیب کنید. نوشیدن این ترکیب علاوه بر آن‌که جوش‌های صورت را درمان می‌کند برای افرادی که دچار گرفتگی صدا هستند نیز موثر است. مدت درمان با این نسخه دست کم 3 هفته است.

بهبود لک‌ها با خاکشیر

برای از بین بردن لک‌های پوست به‌ویژه صورت یکی از بهترین روش‌ها، نوشیدن خاکشیر و ترنجبین است. افرادی که از این ترکیب به‌صورت روزانه و مستمر به‌مدت 3 هفته استفاده کنند بعد از مدتی با روشنی پوست و از بین رفتن لک‌های صورت و پوست‌شان روبه‌رو می‌شوند. برای تهیه این ترکیب نیز لازم است ترنجبین را 5 ساعت در آب بخیسانید و صاف شده آن را با 2 قاشق خاکشیر مخلوط کرده و میل کنید.

دفع سنگ کلیه
برای تهیه این نسخه خانگی کافی است 3 قاشق غذاخوری ترنجبین را در یک لیوان آب به‌مدت 5 ساعت خیسانده و پس از این مدت آن را صاف کنید. سپس ترنجبین صاف کرده را با 2 قاشق غذاخوری مخلوط کرده و آن را میل کنید. نوشیدن این مخلوط به‌صورت روزانه به دفع سنگ کلیه کمک می‌کند. علاوه بر این افرادی که دچار بوی بد دهان به‌دلیل عفونت و مشکلات بلغمی هستند نیز می‌توانند از این نسخه استفاده کنند.

اگر دوست دارید وزن اضافه کنید
افراد لاغر و کسانی که تمایل دارند وزن خود را بالا ببرند، می‌توانند از این نسخه استفاده کنند. این گروه اگر خاکشیر را با شیر میل کنند می‌توانند با نوشیدن این خاکشیر صبح ناشتا به درمان لاغری و افزایش وزن خود کمک کنند. به اعتقاد درمانگران، درصورتی که شیر تازه و طبیعی باشد میزان تاثیرگذاری این نسخه بیشتر می‌شود.

اگر دل ضعفه می‌گیرید، خاك‌شیرو عسل بخورید
برخی از افراد هستند که در طول روز دچار دل ضعفه می‌شوند. این دل‌ضعفه ممکن است در طول روزهای گرم تابستان یا در ایام ماه رمضان به سراغ افراد مختلف بیاید. برای پیشگیری از بروز این دل‌ضعفه کافی است، خاکشیر و آب عسل را با هم ترکیب کرده و میل کنید. برای تهیه آب عسل باید یک لیتر آب و یک کیلو عسل را با هم بجوشانید. بعد از مدتی که این ترکیب جوشید کفی روی آن تشکیل می‌شود که باید از دیگر مواد موجود در ظرف جدا شود. مابقی مواد همان ترکیبی است که برای بهبود دل‌ضعفه و پیشگیری از بروز آن مصرف می‌شود. اگر چه عسل با حرارت، برخی از ویتامین‌ها و مواد مغذی خود را از دست می‌دهد اما در عین حال مواد مفیدی در آن باقی می‌ماند که برای درمان دل‌ضعفه بسیار مناسب است.

اسهال را درمان کنید
ابتلا به اسهال در فصل تابستان یکی از اختلالاتی است که در کودکان بسیار شایع است. درمانگران طب سنتی ایران برای درمان این مشکل، دارویی را تجویز می‌کنند که در تمامی خانه‌ها امکان تهیه و مصرف آن وجود دارد. برای تهیه این دارو کافی است خاکشیر را بو داده و آن را با آب و عسل مخلوط کنید و به بیمار بدهید. این ترکیب را متناسب با سن بیمار، هر 2 ساعت یک بار برای او تجویز می‌کنند. میزان مصرف این مخلوط از یک قاشق غذاخوری تا یک سوم استکان برای خردسالان تجویز شده است.

www.irteb.com/herbal/referenhtm پايگاه جامع اطلاع رساني پزشكان ايران

سايت روستا نيوز

www.tim.ir

www.worldfood.ir