چغازنبیل 4009 روز پیش
بازدید 74 ۱۱ دیدگاه

نقارخانه

نقاره خانه.
با عرض تبریک میلاد پر برکت امام رضا علیه السلامبر شیعیان جهان بویزه حیتائیان در مورد نقارخانه بد نیست بدانیم که .
نواختن نقاره از زمانهای قدیم در آستان مقدس امام رضا (ع) معمول بوده است. اما این که این رسم از چه زمانی آغاز شده و به صورت یک سنّت درآمده، معلوم نیست. نه نویسندگان در باره آن چیزی نوشته اند و نه اسناد و مدارک موجود در حرم مطهر چیزی را نشان می دهد. اما از نشانه های تاریخی چنین برمی آید که در قرن دهم، نواختن نقاره معمول بوده است.
فضل بن روزبهان خنجی در کتاب مهمان نامه بخارا، در حالات محمدخان شیبانی ، سلطان ماوراءالنهر که مشهد مقدس و ناحیه طوس را تصرف کرده بود، می نویسد:
سلطان تصمیم گرفت به زیارت حضرت رضا علیه السلام برود،. من با گروهی قبلاً به مشهد رفتیم و در آن جا مراسم استقبال را فراهم کردیم. بر فوق بارگاه حضرت، محلّی که نقاره حضرت امام می زنند، جماعت نقاره چیان مترصّد آن که چون موکب همایون برسد نقاره بکوبند و. سلطان امر فرمودند که دم نزنند و نفیرنوازی را به فقیرنوازی بدل فرمودند، و چون به درگاه بارگاه رسیدند، فرود آمده به پیشگاه برآمدند و از آن جا به روضه مقدس قدم گشاده بقیه درآمدند و آداب زیارت تقدیم نمودند ..
از این متن معلوم می شود که در قرن نهم و دهم، نقاره نواخته می شده و جایی هم در بلندی برای نقاره زنان اختصاص داشته است.
در روزگاران پیشین، استفاده از شیپور و نقاره در دربار شاهان معمول بود و هر بامداد و شبانگاه، در کاخها و قصور و محلهای اقامت حاکمان و امیران در شهرها و بیابانها نقاره می زدند و مردمان را احضار و یا مرخص می کردند و طبل نواختن و شیپور زدن، نشان حاکمیت و اقتدار شاهان به شمار بوده است.
در ایران، نواختن طبل و نقاره، تا زمان قاجاریه ادامه داشت و حاکمان هم در مراکز استانها به هنگام معینی از آن استفاده می کردند و در مناطق شرقی کشور حتی تا اوایل قرن حاضر نیز معمول بود.
اما… چرا این شیوه در بارگاه امام رضا(ع) مرسوم شده، چه کسی آن را بنا نهاده و از چه زمانی این کار رواج یافته است، معلوم نیست، و هر کس بر پایه ذوق خود،بشرح زیر برای آن انگیزه ای بیان می کند.:
• از آن جا که امام رضا (ع) عنوان ولایتعهدی داشته و ایشان را سلطان می خوانده اند، نواختن نقاره در بارگاه ایشان معمول شده است.
• شاید زمانی برای پاسداری از حرم مطهر و مشهد، در آن جا لشکریانی بوده اند که برای اعلام آمادگی ایشان نیاز به نواختن نقاره بوده، و سپس این رسم به سان یک سنّت، ماندگار شده است.
• نقاره زدن و شیپور نواختن، برای احترام و بزرگداشت بارگاه امام رضا (ع) است و تنها جنبه تشریفاتی دارد و هیچ نظر دیگری در میان نبوده است.
به هر حال، و با هر انگیزه ای که این کار آغاز شده باشد، اینک نقاره هر صبح پیش از طلوع آفتاب و هر عصر پیش از غروب خورشید نواخته می شود و همزمان با برآمدن و فروشدن آفتاب، آخرین نواهای نقاره به گوش می رسد. این بدان معنی است که نمازگزاران برای بر پا داشتن فریضه خود، اندک فرصتی بیش ندارند و اگر نماز خویش را به جای نیاورده اند، می باید شتاب کنند و به اقامه نماز بپردازند.
افزون بر این، هنگامی که حادثه خاصی رخ دهد که مردم شادمان گردند و جشنی همگانی پدید آید، نقاره نوازان بر فراز نقاره خانه می روند و بر طبل ها می کوبند و در شیپورها می دمند.
نیز، هر گاه در آستان امام هشتم (ع) بیماری شفا یابد و به خیل شفایافتگان آستان حضرتش افزوده شود، به منظور اعلام همگانی و اظهار سرور و شادمانی ، نقاره ها را به صدا در می آورند.
علاوه بر این، در شبهای میلاد معصومان و بزرگداشت مناسبتهای مذهبی ، مانند جشنهای بزرگ قربان و فطر و غدیر، و هم چنین در زمان تحویل هر سال شمسی ، در آغاز نوروز، نقاره نواخته می شود.
اما… در ایام محرم و صفر که روزهای سوگواری شیعیان است، به منظور احترام به آیین سوگواری ، هیچ نوایی از نقاره خانه به در نمی آید.
برای نقاره زدن در آستانه مقدسه، محل خاصی در نظر گرفته شده و جای بلندی فراهم آمده است. این بنای زیبا و باشکوه، بر فراز ایوان شرقی صحن عتیق (انقلاب) قرار دارد و از قسمتهای مختلف حرم، دیده می شود. بلندی بنا سبب شده است که به هنگام نقاره زدن، آوای آن تا دوردستها شنیده شود، و بویژه به هنگام برآمدن آفتاب، که شهر از هیاهوی آمد و شد اتومبیلها خالی است، نوای آن در چهارسوی مشهد، گوش شهروندان را نوازش دهد.
بنای جدید و چشمگیر نقاره خانه، با ظرافت و شکوه خود، از دیدنی ترین بخشهای حرم مطهر است که همگان را به اعجاب و تحسین وامی دارد. بنای نقاره خانه که سراسر از کاشی فیروزه ای است و در پیرامون ایوان آن نرده کشی شده است، دو طبقه دارد، طبقه زیرین جای گذاشتن طبل ها و شیپورها است، و طبقه دوم محل استقرار نوازندگان.
نقاره زنان هفت نفر هستند که سه نفرشان بر طبل می کوبند و چهار نفر در شیپور می دمند

نظرات کاربران

با نظرات خود، ما را در ادامه مسیر راهنما باشید.

نظرات کاربران

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

  1. پی زرد گفت:

    گمان کنم که در تهران در ساختمان شمالعمره کاخ کلستان یک محلی همانند نقار خانه است که احتمالا در دوره قاجار در ان هم نقتره میزدندند.

  2. پی زرد گفت:

    ببخشید منظور ساختمان شمس العماره در خیابان ناصر خسرو بود واشتباه تایپی صورت گرفته بود.

  3. ناشناس گفت:

    قدیما یادم میاد که محمد علی محسن ازده روز عاشوره در نقش شمر سوار بر اسب بود واشعاری میخواند. از جمله اشاره ای داشت به نقار خانه .
    میگقت ( آهای اهای اهای نقاره خانه یزید بنام من مردود بنوازید بعد شلاقی بر اسب وهیبتی هم بر بچه هاییکه عمو عمو العطش میکردند میزد وبا اسب در میان معرکه ومردم جولان میداد ) ویا اینکه در پی باغ در قدیما شبیه خوانی داشتند وشخصی که در نقش یزید بود میامد وسط میدان وشمشیرش را میچرخانید و فریاد میزد نقار خانه یزید بنام من مردود بنوازید بعد شخصی که طبال بود بر طبلش میزد وشیپور چی هم در شیپورش میدمید با این ریتم ( ددر ددر ددر ریم ریم ریم ) وچند بار اینرا تکرار میکردند یادش بخبر .
    ایا ممکن است که نقار خانهدرآن زمانها هم رایج بوده ؟

  4. اطلاعات خوبی بود.
    گمان میکنم شیوه ی نقاره در سالروز میلاد امام رضا متفاوت باشد(؟) متاسفانه هیچ وقت فرصت این بدست نیومده که از نزدیک این مراسم رو ببینم.
    من شنیده بودم که شبیه این مراسم رو در پیشگاه سپاه و برای بالا بردن روحیه پیش از نبرد و جنگ روانی علیه دشمن به کار میبرده اند. و البته برای استقبال از پادشاهان نیز به کار میرفته.

    اما روضه خوانی ها و اشعاری که در شبه کردنها استفاده میشه فکر نکنم همشون مبنای تاریخی داشته باشه.

  5. ياس گفت:

    ممنون بابت اطلاعات بسیار خوبی که دادین . من هیچ چیز از نقارخانه ی امام رضا (ع) نمیدونستم ولی همیشه صدای نقارخانه بهم آرامش خاصی میداد. مخصوصا موقع تحویل سال. متشکر :gol:

  6. پاییزان گفت:

    بسیار عالی بود جناب چغازنبیل.اطلاعات مفیدی که با اینروزها هم کاملا تناسب داشت. همینکه سنت نقاره زدن توی حرم کاملا با قرنهای پیش فرق کرده نشان از پاک و بیریا بودن بارگاه امام رضا داره و خالی بودن اون مکان عزیز از هر گونه تشریفات یعنی طبق گفته خودتونون قدیمها جهت اقتدار شاهان و کارهای دیگری نقاره میزدند اما حالا توی حرم مطهرقبل طلوع وغروب خورشید که جنبه مذهبی داره این کار انجام میشه. من توی تلویزیون هم چند بار دیدم که با نقاره زنهای حرم صحبت کردند و از نزدیک کارشون رو نشون دادند که چقدر سخته زدن اوی شیپورهای بزرگ که باید کلی نفس واسه زدنشون داشت. ایامی که مدرسه میرفتم یادمه چون خونمون نزدیک حرم بود اگه یه وقت بعد نماز صبح بیدار میموندم واسه امتحانات صدای نقاره های حرم رو میشنیدم که به قول جناب یاس آرامش عجیبی میداد.اما قبل غروب خورشید معمولا این صدا به گوش نمیرسه بخاطر هیاهوهای موجود در شهر. خداقوت خسته نباشید :gol: :gol:

  7. . گفت:

    نوبت زدن
    نقاره نوازی امام هشتم همان پنج نوبت زدن است که بر درگاه پادشاهان می نواخته اند.
    در فرهنگهای لغت «پنج نوبت زدن» به معنی «اظهار جاه و سلطنت کردن» است . محمدبن یحیی که جد حسنویه بود در زمان دیلیمان بر منارۀ قصر پنج نوبت زد و این شیوه رایج شد. بعدها این روش را اتابک چاولی برداشت . (رک. فارسنامه ٔ ابن البلخی ص ۱۶۵.)
    نوبت زدن بر درگاه پادشاهان از عهد سلطان سنجر سلجوقی (قرن ۶)رایج شده است، و پیش از وی سه نوبت میزدند.

    خاقانی (فوت ۵۲۵ هجری) .
    در هیچ چار شهر خراسان مکرمت کس پنج نوبه نازده چون سنجر سخاش .
    مولوی .
    گر پنج نوبتت بدر قصر میزنند نوبت بدیگری بگذاری و بگذری .

    اما پنج چیزی که مینوازند چون دهل و دمامه و طنبک و نای و طاس را نیز نوبت زدن گفته اند. (غیاث اللغات ). پنج آلت اعلام جنگ را نیز گویند که دهل و دمامه و طبل و سنج و دف باشد. || کنایه از بانگ نماز پنجگانه . (غیاث اللغات ). پنج وقت نماز را هم گفته اند.

    چگونه این رسم پادشاهی و آیین قدرت سیاسی به مکان مذهبی انتقال یافته، خدامی داند؟ آیا سنتهای دیگری هم از قلمرو سیاست به مذهب و اماکن انتقال یافته است؟ بعید نیست

  8. نوه ديگه حجي مراد گفت:

    جالب بود . البته چند وقت پیش یک برنامه تلویزیونی هم بطور کامل آئین نقاره نوازی و نحوه شکل گیری آنرا نشان داد.
    خداقوت جناب چغازنبیل

  9. علی نجفی علی نجفی گفت:

    اطلاعات خوبی بود.یعنی عالی بود مخصوصا با اطلاعات تکمیلی که توی نظر بی نام داده شده یک برداشت تقریبا خوبی از سنت نقاره زنی به ادم میده.
    خدا قوت هوووووووو

  10. انتخاب زمان مطلب بجا بود . اخه نمیدونم چرا اما هر وقت حرفی از نقاره خوانی پیش میاد من یاد امام رضا میفتم .
    خداقوت جناب چغازنبیل و همچنین دیگر دوستان در نظراتشون

  11. پونه گفت:

    سلام!خیلی جالب بود!من یه بار رفتم نقاره زنی رو موقع غروب به طور تمام و کمال دیدم و شنیدم!یه حس عجیب داره!شاید اگه دقیق بشم میگه:آهای بنده ها یه غروب دیگه یه روز دیگه آیا تامل نمیکنید؟؟!!